تبلیغات
موسسه «تسنیم» در اردبیل - اختصاصی «تسنیم»/ حجامت، یکی از ارکان طب اسلامی
چهارشنبه 6 آذر 1392

اختصاصی «تسنیم»/ حجامت، یکی از ارکان طب اسلامی

   نوشته شده توسط: موسسه تسنیم    نوع مطلب :طب سنتی ،

قدیمی ترین سند معتبر موجود درباره حجامت مربوط به پنج هزار سال پیش است.
حجامت در مقدونیه، یونان، ایران و برخی ممالک  انجام می¬گرفته است. 1400 سال قبل که اسلام ظهور نمود، 533  بار از دهان مبارک حضرت رسول (ص) و دیگر ائمه هدی بر انجام حجامت تاکید شده است. به طوری که حدیث مشهور نبوی «الحجامة دواء لکلّ داء» ؛ حجامت درمان هر دردی است» در رأس همه احادیث قرار دارد. امام رضا (ع) با تألیف رساله ذهبیه باب جدیدی در طب اسلامی گشود که در آن حجامت نقش کلیدی در ارتقای سیستم ایمنی ، بهداشت وبهزیستی افراد ایفا می¬کرد. به تأسی از توصیه های پیامبر (ص) و اهل بیتش (ع) حدود هزار سال قبل بوعلی سینا حجامت را به عنوان یک رکن درمانی به طور گسترده به کار برد. سایر دانشمندان طب ایرانی از جمله جرجانی، محمد بن زکریای رازی، ابن قیم و دیگران همه از حجامت بهره گرفته اند. تا زمان رضاخان اکثر ایرانیان علامت حجامت را بین دو کتف خود داشتند تا اینکه با توطئه استعمار با تأثیر بر وزارت بهداری، طب سنتی و حجامت از گردونه درمان خارج شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی همگام با احیای سایر ارزشها حجامت و طب سنتی روند احیا را در پیش گرفت. در این مطالعه که به مدد منابع طب رایج، طب سنتی، طب اسلامی انجام گرفت، به تشریح حجامت از دیدگاه طب اسلامی پرداخته شده است.  به طور خلاصه حجامت در بیماری های زیر نقش درمانی دارد: افزایش کلسترول و تری گلیسیرید (چربی خون بالا)، اوره بالای خون، فشار خون بالا، فشار خون پایین، غلظت خون بالا (پلی سایتمی)، سرماخوردگی های مکرر، آنمی فقر آهن، سرخجه، آبله مرغان، سرخک، زونا، اوریون، پنومونی، مخملک، آنفلوآنزا، ایکترفیزیولوژیک (یرقان نوزادان)، دیسمنوره، الیگومنوره، آمنوره، هایپومنوره، هایپرمنوره،کیست تخمدان، مسمومیت داروئی، مسمومیت غذایی، مسمومیت شیمیایی و گازهای شیمیایی، سردرد میگرنی، سردرد عصبی، دردهای کهنه و مزمن اندام ها، سندرم خستگی مزمن بدن، اسپاسم عضلانی، کاهش رشد و کوتاهی قد، لاغری، سیاتالژی (درد سیاتیک)، سندرم کانال کارپ، دیسکوپاتی ها، کمردرد Low back pain، آرتروز کتف و زانو، آکنه و بثورات پوستی، کهیر، اگزما، درماتیت تماسی، خارش پوستی، آفت دهان، تعریق فراوان بدن، پولیپ بینی، ناخنک چشم، اپیستاکسی مکرر (خون ریزی از بینی)، بلزپالزی [فلج عصب صورت]، PTSD، تصلب شرائین، گرفتگی عروق کرونر، طپش قلب، آریتمی های قلبی و P.V.C، اعتیاد داروئی، اعتیاد به سیگار و مواد مخدر، هیپرتیروئیدی، هیپوتیروئیدی، افسردگی، سینگی سر، اختلالات رفتاری کودکان، آلرژی، آلرژی غذایی، آسم آلرژیک، آسم، رماتیسم، دندان قروچه Broxism، هموروئید

نویسنده::

دکتر افشار تموک*، الهام کافی

مقدمه

تعریف حجامت
حجامت نام یک روش درمانی است که به صورت ایجاد مکش در مواضعی خاص از بدن و خونگیری از آن مواضع ایجاد می شود، زمانی که بادکش به تنهایی ایجاد می شود حجامت گرم و خشک [Dry Cupping] نامیده می شود و زمانی که پس از بادکش به وسیله ایجاد خراش سطحی و بادکش مجدد از بدن خون گرفته می شود حجامت تر[Wet Cupping]، [Scarification] و [Blood letting] نامیده می شود.[11 -ص7]
تاریخچه حجامت
قدیمی ترین سند معتبر موجود درباره حجامت، مربوط به 3300سال قبل از میلاد مسیح است که در یونان،ایران و هندوستان انجام می گرفته است.در قرن 16میلادی متأثر از طب ایرانی،اسلامی در تمام کشورهای اروپایی ،حجامت امری متداول و رایج بود.معروف ترین پزشک قرن نوزدهم آلمان به نام « کریستف وبلی بالد هوفلند» امر حجامت را درمانی معجزه آسا برای بیماری های چشم، ریه،قلب، عروق و بیماری های درد پشت توصیه می کرد. مشهورترین پزشک اتریشی «پروفسور برنهادر آشتر» از طرفداران جدی امر حجامت، دراصل متخصص روماتیسم بود و عملاً مبادرت به درمان های طبیعی می نمود و از جمله بیماری های روماتیسمی،افسردگی ها، دیسک کمر، آرتروز و بی نظمی در قاعدگی های زنان را به این شیوه معالجه می نمود و اکنون کتاب های وی مرجع علمی غنی برای طرفداران طب سنتی به شمار می آید.
1400سال قبل که اسلام ظهور نمود 533بار از دهان مبارک حضرت رسول[ص] و دیگر ائمه هدی تأکید بر انجام حجامت شده است به طوری که حدیث مشهور نبوی « الحجامة دواء لکل داء؛ حجامت درمان هر دردی است» در رأس همه احادیث قرار دارد.
در هزاران سال قبل، بوعلی سینا حجامت را به عنوان یک رکن درمانی مطرح کرده و استفاده های گوناگونی از آن می کند.
همچنین سایر دانشمندان طب در ایران مانند؛ابوعلی سینا، جرجانی و محمدبن زکریای رازی،ابن قیّم و دیگران از حجامت بهره گرفته اند، و از آن پس نیز حجامت در فرهنگ ما جایگاه ویژه ای داشته است و به عنوان یک سنت مؤکد جزء اعتقادات مردم بوده است.این روند ادامه داشت تا اینکه پس از زمینه سازی های استعمار از زمان رضاخان در سال 1334 و همزمان با وضع قانون نظارت بر درمان به شکل گسترده ای با حجامت مبارزه شد و ژاندارم ها حجامتگران را در سراسر کشور دستگیر می کردند و بدین ترتیب این سنت الهی پرسابقه از روند رفتارهای سنتی جامعه خارج گردید. به همین منوال وضعیت ادامه داشت تا در سال 1365 و پس از آن در سال 1368 در قالب مؤسسه تحقیقات حجامت ایران با مدیریت و درایت استاد متعهد آقای خیراندیش به ثبت رسید.امام خمینی در کتاب رساله نوین فقه پزشکی ماهیت فرهنگ استعماری از جمله طب استعماری را این گونه ترسیم کرده اند:
«غرب همه چیز استعماری دارد: طب استعماری، فرهنگ استعماری که برای کشورهای عقب افتاده صادر می کند.آنها می خواهند که ما وابسته باشیم و چیزهایی که به ما می دهند وابستگی می آورد. اگر می خواهید رشد حقیقی پیدا کنید و مستقل شوید، اول این وابستگی فکری و قلبی را کنار بگذارید.»[14،ص72 تا75]
جایگاه حجامت در پیشگیری از بیماری ها
 حجامت علاوه بر اینکه موجب پیشگیری از بیماری های جسمی و روانی می شود می تواند موجب تنظیم سیستم ایمنی بدن گردد. بر اساس طب اسلامی  بهترین زمان حجامت جهت پیشگیری در فصل بهار و پاییز است که  در شهرهای خوش آب و هوا و غیر آلوده سالانه یکبار و در شهرهای آلوده سالانه سه مرتبه دوبار در بهار و یکبار در فصل پاییز توصیه می شود. شروع حجامت از دو سالگی است و تا پایان عمر قابل انجام است.از حجامت برای درمان زردی اطفال تا بیماری هایی مثل سکته قلبی استفاده می شود.[33،ص78]
جایگاه حجامت در درمان بیماری ها
بهترین راه درمان بیماری ها چهار عمل است:
حجامت، ضماد، حمام، تنقیه و اماله و شیاف [15- ص 205]
در اهمیت خون،همین بس که اگر توانستی آن را تمیز و سالم نگه داری، سلامتی جسمی و ذهنی و روحی را به خود هدیه داده ای وگرنه تمام سلامتی و نشاط و زنده دلی را از خود سلب نموده ای. خون انسان گاهی اعتدالش را از دست می دهد. این عدم اعتدال یا به صورت کمی است یعنی مقدار خون در بدن کم یا زیاد می شود و یا به صورت کیفی است که خون یا غلیظ تر یا رقیق تر می گردد و یا کثیف شده و مواد سمی در آن نفوذ می کند و ماندگار می گردد و یا اینکه دچار فقر مواد غذایی می گردد. گرچه این خون ها بارها در بدن به اشکال مختلف تصفیه می گردد اما باز هم در هر صورت مقداری از سموم در آن باقی می ماند که تنها با حجامت می توان آن مواد زائد را دفع نمود.[39- ص 73]
بنا به نظر متخصصان فواید این روش درمانی فراوان است و هیچ دارویی جایگزین آن نمی شود؛ حجامت بیشترین و بهترین اثر را بر مایعات بدن می گذارد و تمام مایعات بدن نیز از خون است.[8- ص 253]  
در منابع طب اسلامی و طب سنتی حجامت به عنوان یکی از ارکان مهم درمان ذکر گردیده است و بیماری های گوناگون را درمان می کند. بیشترین کاربرد انواع حجامت در پیشگیری از بیماری هاست و با مکانیسم های مختلفی از جمله تنظیم سیستم ایمنی، تنظیم ترکیبات بیوشیمی و هورمون خون و تنظیم سیستم اعصاب خودکار بدن [سمپاتیک و پاراسمپاتیک] موجب پیشگیری از بیماری ها می گردد.[39-ص 76]

روش انجام تحقیق
این مقاله اسنادی، کتابخانه ای است در این مقاله از منابع طب سنتی و طب رایج و طب اسلامی استفاده شده است
ابتدا بررسی متون صورت گرفت سپس قالب مقاله متناسب با فرمت همایش تنظیم گردید.
تیم پژوهشی این مقاله از پژوهشگران طب ایرانی اسلامی و از درمانگران این حوزه می باشند.

 بحث و نتیجه گیری
انواع حجامت
به مدت هزاران سال تمام نویسندگان در زمینه پزشکی 2 مدل حجامت را متمایز ساخته اند:
1.حجامت خشک [بادکش ]: Dry cupping
2. حجامت ترWet cupping :
حجامت خشک: دراین حجامت هیچ خونی از بدن خارج نمی شود[10- ص17]، بلکه فقط با گذاشتن یک یا چند لیوان روی مواضع خاصی از بدن عمل باددکش روی پوست انجام می شود و بدین وسیله یک التهاب موضعی ایجاد می گردد. [26-ص10]
 
حجامت خشک شامل 2 بخش زیر است:
الف] حجامت سرد و خشک:
نوعی حجامت است که خلاء موردنیاز توسط پمپ مکنده [ساکشن الکتریکی یا مکانیکی] بدون حضور گرما وآتش روی بدن ایجاد می شود و تاثیر آن به مقدار جزئی کمتر از حجامت گرم و خشک است.
ب] حجامت گرم و خشک:
نوعی بادکش گذاری است که توسط شعله، خلاء لازم در لیوان حجامت ایجاد می شود و لذا به آن گرم و خشک  اطلاق می شود و در گذشته به آن لیوان یا کوزه انداختن گفته می شد.
حجامت تر: این نوع حجامت با خارج نمودن مقداری از خون بیمار همراه می باشد.
[26-ص10تا ص12]
مواضع انجام حجامت تر همان نقاطی است که در طب اسلامی و طب سنتی به آن اشاره شده است.
1-    حجامت عام [نافع یا کتف]
محل: بین دو کتف می باشد بدین صورت که لیوان حجامت از مهره سوم سینه ای [T3] تامهره پنجم سینه ای [T5] را دربرگیرد.
2-    حجامت رهاننده [چاربند یا ساکرال]
محل: در انتهای ستون فقرات و روی استخوان خاجی [ساکروم] یعنی درست در گودی کمر انجام می شود [-S1 L5]
3-    حجامت ساق
محل: درست در ناحیه عضلانی خلف ساق پا در روی عضله [Gastrocnemius]
4-    حجامت سر [شفابخش یا نجات بخش]
محل: روی سر در ناحیه ملاج قدامی
5-    حجامت پس سر [قمحدوه]
محل: روی استخوان [Occiptal]در پشت سر
6-    حجامت لاله گوش
محل:در ناحیه Helix گوش
7-    حجامت پشت گوش [ماستوئید]
محل: در پشت گوش در روی استخوان ماستوئید
8-    حجامت تحت الذقن [چانه]
محل: در ناحیه چانه روی استخوان مندیبل
9-    حجامت نقره [مغاک یا گودی گردن]
محل: در گودی محل اتصال جمجمه به ستون فقرات گردن مقابل مهره های گردنی c3وc4
10-    حجامت اخدعین
محل: روی استخوان [Acromion] در دو طرف شانه
11-    حجامت قله ریه
محل: در طرفین محل حجامت عام که بر حسب مشکل بیمار در یک یا هر دو طرف انجام می شود.
12-    حجامت آلرژی
محل: در ناحیه حجامت عام می باشد با این تفاوت که در این نوع حجامت به هیچ وجه از ماده ضدعفونی استفاده نمی شودو باید محیطی مخاطی ایجاد شود تا بتواند ماده آلرژن را جذب نماید.
13-    حجامت احتقان
محل: در وسط قاعده ریه ها مقابل مهره دوازدهم سینه ای
14-    حجامت قاعده ریه
محل: در ناحیه قاعده ریه ها
15-    حجامت کلیه
 محل: در دو طرف ستون فقرات کمری در موازات مهره دوازدهم سینه ای و مهره اول کمری
16-    حجامت کبد
محل: در سمت راست پشت بدن زیر دنده دوازدهم
17-    حجامت ورک [کفل]
محل: در روی عضله [Gluteus maximus]
18-    حجامت زانو
محل: در طرفین و بالای زانو به تناسب موقعیت زانوی بیمار و مشکل موجود درآن یکی از این موارد انجام می شود.
19-    حجامت بین الکعب والعرقوب
محل: بین پاشنه پا و قوزک خارجی پا
20-    حجامت موضعی
محل: این نوع از حجامت در نقاطی از بدن که دچار مشکل شده است قابل اجرا می باشد.[12ص 10-14]
روایات و احادیث
پیامبر خدا [ص ] می فرماید: «حجامت عقل را افزون می کند و بر قدرت حافظه می افزاید.» [16-ص8 3]
پیامبر خدا [ص ] می فرماید: «حجامت در سر، شفای هفت چیز است آنگاه که بر شخص عارض شود: دیوانگی، جذام، پیسی، چرت و خواب آلودگی، دندان درد، سردرد و تیرگی که شخص در چشم احساس می کند.» [25-ص309]
پیامبر خدا [ص ] فرموده اند: «جبرئیل به من خبر داد که سودمندترین وسیله برای درمان مردم، حجامت است.»
[5-ص116]
به سند معتبر از حضرت رسول [ص] منقول است: «اگر در چیزی شفا هست در شیشه حجام و در خوردن عسل است.»
منقول است که حضرت صادق [ع] فرمود: «جبرئیل برای حضرت رسول [ص] مسواک و حجامت را آورد.»
امام محمد باقر[ع] فرمود: «حضرت رسول [ص] را هیچ آزاری به هم نمی رسید مگر اینکه پناه به حجامت می بردند.»
[32-ص238]
در حدیث دیگر فرمود: «حضرت رسول [ص] اول پشت گردن حجامت می کردند. پس جبرئیل آمد و امر کرد آن حضرت را به حجامت میان دو کتف.»
       از امام علی نقی [ع] منقول است: «انار شیرین بعد از حجامت خون را ساکن می کند، خون اندرون را صاف می کند.»
[32-ص 239]
امام باقر [ع] فرمود: «پیامبر [ص] در سر، بین دو کتف و پشت گردن را سه مرتبه حجامت می کرد. اوّلی را حجامت سودمند، دوّمی را حجامت کمک کننده، سومی را حجامت نجات دهنده نامیده بود.»
امام باقر[ع] فرمود که پیامبر[ص] فرمود: «با روزگار دشمنی نکنیم وگرنه با شما دشمنی می کند. هرگاه خون کسی جوش آمد، در هر روزی که شد، حجامت کند. و آیةالکرسی بخواند، و سه مرتبه از خداوند طلب خیر کند و صلوات بفرستد.»
[17-ص 60] 
ازامام کاظم [ع] نقل شده است که پیامبر [ص] فرمود: «روز حجامت چه نیکو عیدی است، حجامت چشم را جلا می دهد و فشار خون را فرو می نشاند.»
[18-ص108]
امام کاظم[ع] فرمود:«حجامت کردن در روز هفتم حزیران را از دست ندهید، پس اگر گذشت چهاردهم آن را از دست ندهید.[اگر نتوانستید در روز چهاردهم آن ماه حجامت کنید.]» [18-ص116]
رسول خدا[ص] فرمودند:«در شدت گرمای هوا از حجامت کردن کمک بگیرید زیرا چه بسا که خون آدمی غلیان و فزونی می گیرد و موجب مرگ می گردد.»[28-ص 407]
حضرت نبی اکرم[ص] فرمودند:«جبرئیل آنقدر مرا به انجام حجامت سفارش کرد که گمان کردم واجب است.» [8-ص252]
علامه حسن زاده آملی: "در مدینه فاضله ای که امام زمان (ع) تشکیل خواهد داد، ده رکن اساسی احیاء خواهد شد که بی شک یکی از آن ارکان حجامت است"[40].
زمان حجامت
بهترین زمان حجامت کردن اواسط هر ماه است که ماه بالا آمده و باعث تحریک اخلاط در بدن می شود.[35- ص19] طبق احادیث پنج شنبه بهترین روز برای حجامت است. [34]و در طول روز ساعت 2الی3 بعداز ظهر که شکم نه زیاد سیر و نه خالی است و از طرفی بدن زیاد خسته نیست. [35- ص19] چنانچه طبق فرمایش پیامبر [ص] حجامت در حالت سیری و گرسنگی بیماری زا می باشد. [9]
مناسب ترین فصل حجامت بهار[زمان جوشش و غلیان خون] است پس از آن فصل پاییز است که آن هم اهمیت زیادی دارد و حجامت در آن بسیار مفید است. [35- ص19] تا60سالگی حجامت عام حداقل 3بار در بهار با فاصله حداقل 15 تا 25 روز یکبار بین دو کتف انجام می شود.[36-ص 64]
کنتراندیکاسیون های حجامت [موارد منع]
منع کلی در مورد زمان حجامت وجود ندارد و در صورت تشخیص باید حجامت انجام شود تا بیمار از خطر ایمن شود.[1- ص 164]
به طور کلی افرادی که نباید حجامت تر شوند: درافرادی که با تعریف طب اسلامی و طب سنتی دچار غلبه شدید بلغم هستند این افراد باید حجامت گرم و خشک بشوند، کودکان از بدو تولد تا چهارماهگی در صورت نداشتن بیماری، زنان در ایام عادت ماهیانه، زنان باردار تا ماه  چهارم حاملگی، بیماران مبتلا به سیفلیس و سوزاک[7- ص28و29]،افرادی که مشکلات انعقادی خون دارندو در بیماران هموفیلی ممنوع است.[21-ص80] در افراد روزه دار، در هنگام طوفان و باد و سرما و کوران شدید، ماه دی، در کم خونی شدید و ضعف مفرط انجام حجامت توصیه نمی شود.[35- ص19]از مجموعه احادیث و روایات بر می آید که حجامت باید در زمان سیری انجام شود و انجام آن به هنگام گرسنگی مضر است. امام صادق [ع] فرمودند:«بعد از خوردن طعام، با حجامت خون جمع می شد و بیماری دفع می گردد اما اگر قبل از خوردن غذا حجامت انجام شود، خون دفع می شود ولی بیماری در بدن می ماند.» [23-ص 125 و 126] تا 12ساعت قبل و بعد از حجامت مقاربت جنسی انجام نشود. مصرف سیگار در روز حجامت ممنوع است. [21]
اندیکاسیون های حجامت
حجامت در بیماری های زیر تأثیر پذیرتر است:
سینوزیت، لکنت زبان، هپاتیت B، ویار بارداری، افزایش اشتها، کهیر و اگزما، زردی نوزادان، عفونت لوزه ها، رفع موهای زائد، کیست تخمدان،اختلالات خواب، کوتاهی قد اطفال، سکته های مغزی و قلبی، سرماخوردگی مزمن و آنفلوانزا، ناراحتی های عادات ماهیانه بانوان، آلرژی و حساسیت، آرتروز و رماتیسم، آفت دهان و تبخال، اختلالات هورمونی، تقویت بینایی چشم، ریزش مو و شوره سر، بیماری های پروستات، ضعف و ناتوانی جنسی، دیسک کمر و کمردرد، سوءهاضمه و ورم معده، چربی و قند و اوره خون، افسردگی و کسالت بدن، درمان سیاتیک و واریس، سنگ کلیه و سنگ کیسه صفرا، کنترل بیماری های عصبی و روانی،افزایش قدرت ایمنی بدن، برخی از انواع سرطان ها، آسم و سرفه و تنگی نفس، نازایی و بیماری های تناسلی، زونا و آبله مرغان و اوریون، ترک سیگار و ترک اعتیاد، خواب رفتگی دست و پاها، اسپاسم و گرفتگی عضلات، سردردهای عصبی و میگرن، جوش ها و لکه های صورت،افزایش هوش و حافظه اطفال، پاکسازی  نزله ها از مغز و بدن، سموم خون و عفونت های مزمن، عفونت ها و بیماری های زنانگی، بیماری های پوستی و خارش بدن، فشارخون و رفع غلظت خون. [1- ص 164]
در مطالعات جدید، اثرات خوبی از آن در درمان براکی¬آلرژیا و سکسکه ناشی از حوادث عروق مغزی و همچنین دردهای مفصلی و عضلانی مشاهده شده است [20- ص 187]

نکات مهم در حجامت
فرد حجامت شونده می تواند غذاهای سهم الهضم مانند میوه ها و مواد قندی را مصرف کند و تا 24 ساعت پس از انجام حجامت باید از خوردن شیر و فرآورده هایی مانند آن: پنیر، ماست، کره، سرشیر و حتی غذاهایی که از این فرآورده های لبنی تهیه شده اند خودداری نمایند.[29-ص89] همچنین توصیه می شود یک لیوان شربت عسل یا یک عدد انار و یا یک عدد ماءالشعیر لیمویی [21]، یا شربت کاسنی و سکنجبین میل شود.[14]
تفاوت حجامت واهدای خون
در حجامت با ایجاد مکش در ناحیه بین دو کتف و سپس خراش روی پوست حدود50 سی سی خونگیری انجام می شود اما در اهدای خون حدود 450 سی سی خون از ورید دست به وسیله سوزن گرفته می شود. طبق تحقیقات علمی خون حجامت به مراتب غلیظ تر و دارای چربی و اوره و ترکیبات زائد بیشتری نسبت به خون ورید بوده است.
محدوده سنی حجامت از بدو تولد تا آخر عمر است اما اهدای خون فقط بین سنین 18 تا 50 سالگی است.
کاربرد حجامت حفاظتی و پیشگیری از برخی بیماری ها را دارد ولی اهدای خون چنین اثری ندارد.
حجامت در درمان 157بیماری موثر گزارش شده است اما در مورد اهدای خون گزارش خاصی مطرح نشده است. [27– ص 10]
در حجامت اخلاط و رسوباتی که بر دیواره رگ ها رسوب کرده اند به وسیله بادکش  و دوباره رها کردن آن به صورت متوالی به حرکت در می آیند و خارج می شوند.[38-ص 86 و 87]
روش انجام حجامت
در انجام عمل حجامت خون از عروق موئینه که در عضلات پراکنده است گرفته می شود از این رو بدن انسان در اثر حجامت آن گونه که در طی فصل دچار ضعف می گردد احساس ضعف نمی کند.[13 – ص 132]
بعد از نشستن بیمار خواندن دعای حجامت نقش مهمی در آماده سازی بیمار از نظر روحی واز بین رفتن شرایط ترس واضطراب وتاثیر گذاری بهتر حجامت را دارد. [12- ص 6]
طبق روایات ائمه اطهار بهتر است  بیمار چهار زانو و رو به قبله بنشیند. چهار زانو نشستن از میزان غشوه حین حجامت به دلیل افزایش بازگشت وریدی به قلب می کاهد.از امام رضا[ع] برای حجامت دعای خاصی ذکر شده است که باید خوانده شود. بادکش کردن قبل از تیغ زدن باعث می شود تا ماده متوجه موضع شود ومحل بی حس شود. بایستی باد کش ها را چند مرحله ای انجام داد وهر مرحله از مرحله قبلی مکش را بیشتر کرده و سپس محجمه رابرداشت تا ماده ی رقیق برگردد و ماده غلیظ در موضع باقی بماند بادکش تازمانی که موضع خوب سرخ شود ادامه می یابد پس از تیغ زدن با ایجاد مکش مجدد با لیوان حجامت خونگیری صورت می گیرد و مکش باید در هر مرحله از مرحله قبلی قوی تر و مدت آن طولانی تر شود پس از هر بار که خون لیوان را تخلیه می کنیم بایستی موضع حجامت را تمیز کنیم برای پانسمان محل حجامت آنچه در حال حاضر رایج است ونتایج بسیار خوبی دارد پانسمان با عسل است. [30- ص 54-58 ]
از جمله اقدامات عملی که در مراکز درمانی طب سنتی برای پیشگیری از عوارض حجامت وارتقای تاثیر درمانی آن انجام می گیرد عبارت است:
1-    تلاوت آیة الکرسی با توجه به روایات معتبر
2-    استشمام گلاب که باعث گرم شدن مغز و اعصاب حجامت شونده وافزایش خون رسانی به مغز او می شود که در نتیجه از ضعف و بی حالی احتمالی ناشی از حجامت فرد جلوگیری می کند.
3- میل کردن اندکی عسل قبل از تیغ زدن از افت قند احتمالی پیشگیری می کند.

نتیجه گیری کلی و پیشنهاد
از بررسی متون مقاله روشمن شد که حجامت به عنوان یکی از ارکان طب اسلامی هم کارکرد پیشگیری دارد و هم کارکرد درمانی خواص بی نظیر حجامت که آن را به عنوان درمان گستره وسیعی از بیماری ها قرار داده است به علت درمان سو مزاج با مطالعه کردن مزاج فرد است در رابطه با خوایتگاه حجامت از مستندات تاریخی اطمینان کامل حاصل نمی شود عده ای مقدونیه، ایران، یونان، مصر و عده ای دیگر چین و ماچین و ... را خاستگاه آن میدانند آنچه مسلم است حجامت راهکار درمانی برای تنظیم سیستم ایمنی بدن و ایجاد تعادل مزاج است که در طب مزاج محور رواج داشته است لذا خاستگاه آن را می توان به طب انبیا منتسب کرد علت مهجوریت حجامت و کنار زدن این روش ناکارآمدی آن نبوده است بلکه توطئه صهیونیسم با سلطه ای که بر نظام پادشاهی ایران داشت عامل مهجوریت آن است ثالثا از دیدگاه حکمای بزرگی مثل آیت الله العظمی علامه حسن زاده آملی [حفظه الله] از جمله اعمالی که در دولت کریمه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف احیاء خواهد شد یکی همین حجامت خواهد بود بنابراین حجامت روشی علمی، اصولی، بی ضرر، پرفایده و محبوب در پیشگیری بیماری ها، اصلاح مزاج و درمان بسیاری از بیماری ها می باشد و به شکل نظام مندی شده به استراتژی درمانی وزارت بهداشت و درمان کشور باز گردد.

منابع
1.    ابوالحبیب س ع -دوره طب سنتی و تغذیه ،شناخت طبایع [جلد1]- ناشر:سید علی ابوالحبیب-چاپ سوم.
2.    ابوالحبیب س ع -دوره طب سنتی و تغذیه ،شناخت طبایع [جلد2]- ناشر:سید علی ابوالحبیب-چاپ سوم.
3.    ابوالحبیب س ع -دوره طب سنتی و تغذیه،شناخت طبایع[جلد3]- ناشر:زعیم-چاپ اول 1388
4.    اسدزاده ش -حجامت درمانی: گزارش درمان 106نوع بیماری به وسیله حجامت- انتشارات ابتکار دانش-چاپ سوم: 1389
5.    اسلامی حسینی س ع - طب معصومین[ع]به انضمام طب سنتی- ناشر:بوستان قرآن-چاپ دوم-پاییز 1390
6.    امینی طامه ح - متن و ترجمه احادیث، روایات، فتاوای مرجع معظم شیعه، اهل تسنن و فرق مختلف پیرامون حجامت- انتشارات: ابتکار دانش- چاپ اول: 1388
7.    پسندیده ع -طب الائمه- انتشارات حدیث مهر-چاپ اول: 1389
8.    خدایی ز - خدایا چه بخورم- ناشر:مولف-چاپ اول:1387
9.    خیراندیش ح -حجامت از دیدگاه اسلام- ناشر:ابتکار دانش-چاپ پنجم،1389
10.    خیراندیش ح -حجامت درمانی-  [ترجمه]. ناشر: انتشارات رضویه- چاپ اول،1388
11.    خیراندیش ح -حجامت درمانی[هدیه شب معراج]- ناشر:ابتکار دانش-چاپ پنجم،1389
12.    خیراندیش، ح. جزوات آموزشی موسسه تحقیقات حجامت ایران- و مصوبه هیات علمی موسسه تحقیقات حجامت ایران
13.    دریایی م - رساله ذهبیه، آموزه های بهزیستی امام رضا [ع]- انتشارات سفیر اردهال-چاپ اول:1391
14.    دریایی م -آموزه های طبی و بهداشتی امام رضا [ع]- انتشارات سفیر اردهال- چاپ دوم،اردیبهشت 1389
15.    دریایی م -تغذیه و خوراکی ها در فرهنگ طب الصادق [ع]- ناشر:نشر حاذق-چاپ سوم:1386
16.    دریایی م -طب النبی و طب الائمه- انتشارات سفیر اردهال-چاپ دوم-اردیبهشت 1389
17.    راشدی ل، راشدی س -دایرة المعارف طب جامع اهل بیت[ع]-"طب جامع امام باقر[ع]"- انتشارات پیام عدالت-چاپ اول:1390
18.    راشدی ل، راشدی س -دایرة المعارف طب جامع اهل بیت[ع]-"طب جامع امام کاظم[ع]"-انتشارات پیام عدالت-چاپ اول،1390
19.    رضایی زاده م ، چوپانی ر، انوشیروانی م- مروری بر کلیات طب سنتی ایران- ناشر: موسسه نشر شهر-چاپ دوم: 1388
20.    رضایی زاده، م. چوپانی، ر. انوشیروانی، م. مروری بر کلیات طب سنتی ایران (ویرایش دوم)- ناشر: موسسه نشر شهر، چاپ دوم. 1388
21.    رضوانی ج -طب الرضا[ع]- انتشارات گلپا-چاپ اول: 1391
22.    روزگاری، ع. آشنایی با حجامت-انتشارات نسل نیکان-چاپ سوم1383
23.    شکری پینوندی م -طب الرضا[ع]- ناشر:الهام نور-چاپ هفتم:1391
24.    شکری پینوندی م -طب الکبیر از کلام پیامبر[ص]،امام صادق[ع]،امام رضا[ع] و ائمه اطهار[ع]--ناشر:زمزمه زندگی-چاپ اول: 1389
25.    صابری ح -دانش نامه احادیث پزشکی، جلد[1]: ناشر:سازمان چاپ و نشر دارالحدیث-چاپ هشتم،1386
26.    صفوی س ع ا. حجامت به زبان ساده [گذری بر طب سنتی اسلامی]- -انتشارات سیمین-چاپ اول 1390
27.    عزیزخانی، م. آشنایی با طب ایرانی[حجامت]-ناشر: استیری
28.    عزیزی ع -طب النبی[ع]- ناشر: موسسه فرهنگی انتشارات صلاة- چاپ اول: 1387
29.    قربان پور ی -داروی شگفت- (ترجمه) انتشارات:رضویه-چاپ اول: 1387
30.    کمالی م - حجامت درمانی- ناشر: وفایی-چاپ اول:1390
31.    گروه پژوهشی فرهنگ پویا-توصیه های پزشکی عارفان- ناشر:عطر یاس-چاپ ششم،اردیبهشت 1390
32.    مجلسی م ب - حلیة المتقین- انتشارات مسجد قدس جمکران-چاپ دوم- زمستان 1388
33.    مختاری نیا ا - راز شفا[جلد دوم]- ناشر:امید مهر- چاپ سوم 1389
34.    منتظر ر- طب اسلامی،گنجینه تندرستی- انتشارات نسل نیکان-چاپ دوم 1389
35.    موسوی س م -خون درمانی [از دیدگاه طب ایرانی "سنتی"]- ناشر:کانون پژوهش-چاپ سوم 1388
36.    موسوی س م -فن پیشگیری و راز طول عمر- انتشارات زعیم-چاپ اول،1390
37.    نویدی ع ا، قاسمی سلیمانیه خ -دایرةالمعارف طب جامع نگر، روش های طب سنتی و نوین[جلد دوم و سوم]- ناشر: موسسه فرهنگی انتشاراتی تیمورزاده، نشر طبیب-چاپ اول: بهار 1382
38.    هیات تحریریه گروه علمی پژوهش ابن حیدر[ع]- عالمی که انسان نام گرفت- انتشارات شاملو-چاپ سوم:اسفند 1389
39.    هیات تحریریه گروه علمی،پژوهشی ابن حیدر[ع]-از جوانه تا جوانی- انتشارات شاملو-چاپ دوم-اسفند 89
40.    www.sadidnews/news.com


 

برچسب ها: حجامت ، طب سنتی ، اردبیل ، تموک ، افشار تموک ، تسنیم ، ایران ،

What causes burning pain in Achilles tendon?
سه شنبه 17 مرداد 1396 04:02 ق.ظ
I must thank you for the efforts you have put in writing this website.
I am hoping to view the same high-grade content from you in the future as well.
In fact, your creative writing abilities has motivated me to get my very own website now ;)
jaimiemines.bravesites.com
چهارشنبه 3 خرداد 1396 09:45 ق.ظ
What's up to every one, it's actually a good for me to go to see
this web page, it contains important Information.
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 08:35 ب.ظ
Nice post. I used to be checking constantly this
weblog and I'm impressed! Very helpful information specifically the last section :
) I care for such info much. I used to be seeking this particular info for
a long time. Thank you and best of luck.
sadegh
یکشنبه 29 تیر 1393 06:02 ق.ظ
سلام سپاس ازاطلاعات پرمحتوا وزیبایتان9821
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر